Κεντρική σελίδα | Χάρτης ιστοτόπου
Επικαιρότητα
Νέα
Εκδηλώσεις
Διάφορα
Διάφορα
Μανιάτες & Νεομανιάτες… (Διάφορα)
9/4/2009

Γράφει ο Βασίλης Πατρικάκος, χειρουργός ιατρός - συγγραφέας
Στον γεωγραφικό χάρτη η Μάνη αποτυπώνεται ως μια δαντελωτή χερσόνησος η οποία αναδεύεται στο μέσο της Μεσογείου. Στη συνείδηση όμως της ασκόπιμης Ιστορίας είναι ένας τόπος ξεχωριστός, αφού για 400 χρόνια οι κάτοικοί του όρθωναν το ανάστημά τους σε μια αυτοκρατορία που είχε βάλει τα δύο πόδια ολόκληρου του τότε γνωστόν κόσμου σ’ ένα παπούτσι και μια φτωχή κοινότητα ανθρώπων που ‘χαν πρώιμα δομήσει κοινωνία, σύνθετε ιδεολογίες και καθιέρωνε μια άλλη άποψη για την ελευθερία. Μια ιδέα δομημένη πέρα από τα πρέπει και τα «ου », έξω από τα όρια του καθιερωμένου, μέσα όμως στα σύνορα του φυσικού, αλλά και εντός των επιχειρημάτων της ιδέας του ανθρώπινου.
Αυτό που πέτυχαν τόσοι λίγοι άνθρωποι, φτωχοί και αμόρφωτοι μοιάζει με θαύμα, αλλά δεν είναι τίποτα περισσότερο από την εφαρμογή των κανόνων της καρδιάς. Διότι το φυσικό αφορίζεται από το ανθρώπινο, αφού στην φύση επικρατεί το δίκαιο του ισχυρότερου, ενώ στο κόσμο των ανθρώπων ανθρώπινο θεωρείται το αλτρουιστικό δίκαιο. Οι Μανιάτες λοιπόν ως γίγαντες του πνεύματος τραβέρσωσαν το φυσικό με το ανθρώπινο και διατυμπάνισαν σ’ όλο τον κόσμο πως ελεύθερος είναι ο άνθρωπος που την λογική του την τροφοδοτεί το συναίσθημά του και δεν την ποδηγετεί η σκέψη του.
Σ’ αυτήν την άγονη λωρίδα της γης που λούζεται από Ήλιο κι ανέμους φρεσκάρισε η ανθρώπινη σκέψη τις διαδρομές τής λογικής της και θέσπισε για ανθρώπινες αξίες ιδέες που υπαγόρευε η ψυχή των ανθρώπων της. Οι άγραφοι νόμοι της που περιέγραφαν την έννοια της Ελευθερίας όριζαν προηγούμενα την καλοσύνη, την σημασία του πλησίον τους, την απλοχεριά, το φιλότιμο, τη θυσία, την αρετή, τη ζωή και το θάνατο. Αποδαιμονοποιούσαν τη φτώχεια τους και καθιέρωσαν ως κατοικία του πλούτου την καρδιά των ανθρώπων και κινητήριο δύναμή τους όριζαν το ανθρώπινο συναίσθημα.
Δεν είναι υπερβολή να αποδίδουμε στους κατοίκους αυτής της άγονης λωρίδας της γης αυτά τα λόγια, διότι στις περιόδους της ιστορίας και της προϊστορίας οι γηγενείς της έδωσαν στο κόσμο πολλά, γνωστά αλλά και λησμονημένα, αφού οι ίδιοι τα θεωρούσαν φυσικά και επόμενα και ποτέ τους δε τα διατυμπάνισαν.
Κάποτε όλες αυτές οι αλήθειες πρέπει να λέγονται, όχι για να ορίζονται στο λόγο μας ποιοι είναι οι ήρωες, αλλά για να μας διδάσκουν ποιες είναι οι αρετές. Να αποκαλύπτουμε στους ανθρώπους με σθένος πως η δύναμη του πνεύματος αυτών των ανθρώπων δεν ήταν υπερφυσική, αλλά απόρροια της τεχνικής τους να τραβερσώνουν την λογική τους με το συναίσθημά τους και ο στοχασμός τους για τον διπλανό τους να είναι καθημερινή τους πρακτική.
Αυτή την ικανότητά τους η Νευροφυσιολογία, ένας κλάδος της Ιατρικής, την αποκαλεί με δύο λέξεις, «συναισθηματική νοημοσύνη» και το μέγεθός της το προσμετρά ως δείκτη ευφυΐας των ανθρώπων. Και οι κάτοικοι αυτής της λωρίδας της γης από αρχαιοτήτων χρόνων ήταν ευφυείς, όχι επειδή γονιδιακά ήταν προικισμένοι, αλλά επειδή είχαν εκπαιδευτεί να σκέφτονται από καρδιάς την ισορροπία του αισθητού με το νοητό, η ιέρεια της Μαντίνειας Διοτίμα την αποκαλούσε έρωτα και όσοι ζήσουν στον τόπο τούτο ερωτεύτηκαν την ζωή. Αλλά και όσοι επισκέπτονται το τόπο τούτο και κοιμηθούν, όταν ξυπνήσουν και μυρίσουν τις οσμές της αυγής του τον ερωτεύονται. Πολλοί λένε πως ο τόπος αυτός έχει κάτι το μεταφυσικό. Κάτι που έλκει τους ανθρώπους να τον κατοικούν από την εποχή του αρχανθρώπου, πριν πάρει δηλαδή ο άνθρωπος την τελική του μορφή. Πως έχει τάχατες ο τόπος αυτός ένα μυστικό που κανείς δεν έχει μπορέσει να το περιγράψει, όλοι όμως πως μπορούν να το αισθανθούν αν καθίσουν σε μια ριζομιά του και αφήσουν το νου τους λεύτερο από τη σκέψη τους να τον αγγίξει ο αέρας του ουρανού και της θάλασσας που τον δέρνει και σμίγει τις οσμές της ρίγανης και του φασκόμηλου, του ασπαλαθρού και του θυμαριού που φυτρώνουν στο λιγοστό χώμα της Γης του. Διότι τότε ο καθένας νιώθει πως ο αέρας αυτός δεν είναι γήινος αλλά υπερβατικός και τροφοδοτεί την δυναμική σου αλλά και την αίσθησή σου, σε κάνει να νοιώθεις ξαναγεννημένος από υπερφυσικά όντα, όπως οι παλαιοί Μανιάτες που πάλευαν με τη ζωή αψηφώντας το θάνατο και ενώ μοχθούσαν για την καθημερινότητά τους η ψυχή τους βασίλευε στην αιωνιότητα.
Αυτή τη μεταφυσική παρέμβαση φαίνεται πως ένοιωσαν οι αρχάνθρωποι που κατοίκισαν αυτόν τον τόπο εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια πριν και ας δυσκολευόντουσαν να εξασφαλίσουν τα προς το ζην, οι προϊστορικοί άνθρωποι που δόμησαν άγνωστο πολιτισμό σε μας, ο οποίος άφησε για χνάρι του το Νεκρομαντείο του Ποσειδώνα στο Ταίναρο, αφού ο Ποσειδώνας στους Ιστορικούς χρόνους υπήρξε θεός της Θάλασσας και ο Πλούτωνας θεός του Άδη. Στον τόπο αυτό ένοιωσαν οι προϊστορικοί άνθρωποι πως το φυσικό επικοινωνεί με το υπερβατικό, γι’ αυτό σε μια σπηλιά του θεώρησαν πως βρισκόταν η πύλη του Άδη και στο νεκρομαντείο του Ποσειδώνα μπορούσαν να επικοινωνήσουν με τις ψυχές των Προγόνων τους.
Την ίδια μεταφυσική παρέμβαση ένοιωθαν οι πρόγονοι των Μανιατών οι Λακεδαιμόνιοι που είχαν την ακροΤαινάρια Γη ως αναπόσπαστο κομμάτι της πόλης-κράτους τους ως τις αρχές του 2ον π.Χ. αιώνα, οι Αχαιοί την μνημονεύουν την Γη αυτή για την σημασία της την εποχή του Ομήρου ο οποίος έγραφε «οι τε Λάαν είχον (οι Αχαιοί), η δ’ Οίτυλον αμφενέμοντο» (Η Λας βρισκόταν στην περιοχή του Πασσαβά).
Μια τόσο άγονη περιοχή και κατά συνέπιαν φτωχή που με δυσκολία έτρεφε τους κατοίκους της κάτι θάχε και γινόταν πόλος έλξης των ανθρώπων, ούτως ώστε να συνθέτουν μια διαχρονική φυλή της οποίας η νόησή της βρισκόταν υπεράνω της λογικής της. Μία φυλή που δεν βασιζόταν σε δεσμούς αίματος, αλλά πνεύματος, αφού τα μέλη της είχαν αναπτύξει τεχνική να ισορροπούν το αισθητό τους με το νοητό τους και να αναδεικνύουν με τις ζωές τους λαμπρά ήθη και έθιμα, αλλά και αξίες.
Κάποτε οι άνθρωποι αυτοί περιέγραψαν τις αξίες τους με τους Λυκούργειους νόμους πριν δε γίνουν Χριστιανοί είχαν εννοήσει την αξία των πλησίων τους για τη ζωή τους αλλά και για την ύπαρξη. Ενώ ζούσαν σε κλειστή κοινωνία ανθρώπων αγκαλιάζουν και αφομοιώνουν όσους ανθρώπους ήθελαν σ’ αυτήν την λωρίδα της άγονης γης να ζήσουν. Διότι είχαν ανοιχτές καρδιές που χωρούσαν και τα ετερώνυμα. Δέχτηκαν τους Αχαιούς και αδελφώθηκαν με τους Δωριείς. Αγκάλιασαν τους Αρβανίτες και αφομοιώθηκαν με τους Σέρβους. Φιλοξενούσαν όλους τους κατατρεγμένους από τους Τούρκους και ενώ δυσκολευόντουσαν για να ζήσουν είχαν για όλους. Τόση ήταν η προκοπή τους που ενώ στερούντο ακόμα και τα στοιχειώδη έκαναν εξαγωγές σταριού, λαδιού και ζώων. Ήταν μάγοι αυτοί οι άνθρωποι, γίγαντες ή δαιμονικά; Άγιοι ή σατανάδες; Όλα γύρω από αυτούς τους ανθρώπους είναι ένας γρίφος τυλιγμένος σ’ ένα μυστήριο. Οι άγιοι του είχαν και τη σκοτεινή τους πλευρά. Οι δαίμονες του απέπνεαν ειλικρίνεια και δικαιοσύνη. Όλοι τους ήταν ασυμβίβαστοι αλλά καλόκαρδοι. Στραβοκέφαλοι αλλά δίκαιοι, μετρημένοι αλλά απλόχεροι, τολμηροί αλλά και συγκρατημένοι. Ήταν άνθρωποι σαν όλους τους ανθρώπους πούχαν για παρακαταθήκη τους μια βαριά κληρονομιά. Την παράδοση των προγόνων τους, να σκέφτονται συναισθηματικά. Αμόρφωτοι άνθρωποι αλλά καλλιεργημένοι, λογικοί στοχαζόμενοι, διαβάτες της ζωής που άνοιγαν διαδρομές νόησης με τον τρόπο της ζωής τους, άνθρωποι που δεν πασχίζουν να γίνουν τέλειοι αλλά καταφέρνουν να μένουν ολόκληροι, αφού ισορροπούσαν πάντοτε το αισθητό τους με το νοητό τους.
Η Νευροφυσιολογία μας πληροφορεί πως οι σύγχρονοι άνθρωποι χρησιμοποιούμε σκεπτόμενοι μόλις το 15% των νευρικών οδών του εγκεφάλου μας. Το υπόλοιπο 85% το έχουμε καταδικάσει σε ανενεργησία. Προκειμένου να επανεργοποιήσουμε όπως οι πρόγονοί μας αυτές τις νευρικές οδούς, χρειαζόμαστε λογική και συναισθηματική εκπαίδευση. Έχει αποδειχτεί απεικονιστικά ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό και εύκολο, αρκεί οι άνθρωποι να καταφέρουμε συναισθηματικά να προσεγγίζουμε σκεφτόμενοι κάθε τι που κρίνουμε λογικό. Να κάνουμε δηλαδή αυτό που οι Παλιοί Μανιάτες θεωρούσαν αυτονόητο. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργικά αποτελείται από τρία τμήματα τα οποία επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω νευρικών οδών τις οποίες ελέγχει η βούλησή μας. Αυτά τα τμήματα είναι το λογικό, το συναισθηματικό και το αρχέγονο. Το αρχέγονο που λέγεται και ερπετοειδής εγκέφαλος περιλαμβάνει ζωτικές και αυτόματες λειτουργίες, οι οποίες όμως επηρεάζονται από την λογική μας και την συναισθηματική μας φόρτιση. Ο απρόσκοπτος προσανατολισμός των λειτουργιών του ερπετοειδούς εγκεφάλου μας επιτυγχάνεται όταν υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στο αισθητό και το λογικό μας, αυτό δε συμβαίνει όταν καταφέρνουμε οι άνθρωποι να μπαίνουμε στη θέση του διπλανού μας πριν αποφασίσουμε γι’ αυτόν λογικά. Οι Μανιάτες αυτήν την διαδικασία την έκαναν αυτόματα και από την εποχή της ιστορικής τους πραγματικότητας. Η Σπαρτιάτισσα μητέρα που έδωσε την ασπίδα στο γιό της όταν πήγαινε στο πόλεμο και του είπε το γνωστό «ή Ταν ή επί Τας», ομολογεί την ηθική της. Γνώριζε πως με το ξίφος ο γιός θα υπερασπιζόταν τη ζωή του και με την ασπίδα θα προστάτευε την ζωή του διπλανού του στην διάταξη της μάχης. Λειτουργούσε όμως η νόησή της για τη ζωή συμβιωτικά κι ενώ δεν ήταν χριστιανή είχε εννοήσει για τη ζωή την σημασία του πλησίον της, αλλά και για την κοινωνία των ανθρώπων την αξία του διπλανού της. Βίωνε η Σπαρτιάτισσα στην συνείδηση της φυλής, αλλά είχε κάνει το άλμα της συνειδησιακής της εξέλιξης στην οποία την είχαν νουθετήσει οι Λυκούργειοι νόμοι που την ευημερία των πολιτών την θωρούσαν από την επιτυχία του Όλου. Μια εξέλιξη την οποία έχουμε απεμπολήσει οι σύγχρονοι άνθρωποι, οι οποίοι έχουμε ισοπεδώσει τις αξίες και υπακούουμε στην αρχή του «άρπαξε να φας και κλέψε νάχεις».
Ο υπερκαταναλωτικός και το νομιζόμενο συμφέρον έχει οδηγήσει και τους νέοΜανιάτες στη λήθη των αρχών και των αξιών των προγόνων μας και αυτό λέγεται συνειδησιακή παλινδρόμηση. Έχουν δίκιο όσοι λένε πως φυτρώσαμε εκεί που «χέζαν οι πρόγονοί μας»! Με διάθεση αυτοκριτικής αν παρατηρήσουμε τη δράση μας θα παραδεχτούμε πως άλλος λίγο, άλλος πολύ, καταναλωνόμαστε στο κυνήγι της ουράς μας, κάποιοι νόμιμα, άλλοι παράνομα, όλοι όμως άσκοπα έχουμε βάλει υλικά πρότυπα στις ζωές μας απεμπολώντας αξίες που θεσπίστηκαν με κόπους και αίμα. Είναι καιρός θεωρώ να επαναφέρουμε από την λήθη μας , την κληρονομιά μας, όσο υπάρχει καιρός για να ξαναμπεί η ελπίδα στη ζωή μας. Για να ξεσκουριάσουμε τις νοητικές οδούς που χρησιμοποιούσαν οι ευφυείς πρόγονοί μας και να παύσουμε να είμαστε εξυπνάκηδες και καταφερτζήδες χρειάζεται πρώτα να παραδεχτούμε ότι στραβά αρμενίζουμε. Με το να στοχαστούμε κάνοντας αναδρομή στους μύθους των γιαγιάδων μας και στους θρύλους των παππούδων μας που περιγράφουν τα ήθη και τις αξίες των προγόνων μας τα οποία διδάσκουν ευφυΐα και τεχνικές ζωής τα οποία απλουστεύουν όσα νομίζουμε εμείς για δύσκολα. Διότι εκείνοι αν και αμόρφωτοι είχαν την γνώση του εαυτού και και εμείς οι μορφωμένοι έχουμε αποκτήσει τα μαθήματα του εγώ. Εκείνοι ισορροπούσαν το εγώ τους με τον εαυτό τους και εμείς βρισκόμασταν σε μόνιμη σύγκρουση. Εκείνοι κατάφερναν να τραβερσώνουν τη λογική τους με την αίσθησή τους με τρόπο απλό, ρωτώντας κάθε στιγμή τον εαυτό τους τι θα ήθελε να κάνει ο άλλος για εκείνους αν βρισκόταν στη θέση τους και εύρισκαν τη μέση οδό. Αυτό η Νευροφυσιολογία το ονομάζει ενσυναίσθηση και η ικανότητα του ανθρώπου να μπαίνει στην θέση του άλλου προσμετρά τον δείκτη της ευφυΐας του. Ευφυείς ήταν οι Μανιάτες γι’ αυτό είχαν εννοήσει πως «εν τη πενία βρίσκονται τα πλούσια» και για αξίες τους είχαν επιλέξει πρώτιστη αρετή τους την καλή τους καρδιά, είχαν τόλμη, γι’ αυτό απολαμβάνουν ελευθερία. Γνώριζαν αυτό που δε γνωρίζουμε εμείς, πως τα σάβανα δεν έχουνε τσέπες και όλα εδώ μένουνε, γι’ αυτό πάσχιζαν να αφήσουν στους απογόνους πνευματικά αγαθά τα οποία δεν φθείρονται με το χρόνο. Ο Γκάντι έλεγε πως οι γονείς που πασχίζουν να δώσουν στα παιδιά τους υλικά αγαθά υποσυνείδητα γνωρίζουν πως δεν τους έχουν δώσει πνευματικά.
Οι νέο Μανιάτες περνάμε κρίση. Βρισκόμαστε σε σύγχιση. Αναστηλώνουμε τα κατώγια των προγόνων μας και τα κάνουμε σπίτια που δεν κατοικούμε και ξεχνούμε πως οι φτωχοί πρόγονοί μας τα κατώγια τα έφτιαχναν για να σταυλίζουν τα ζώα τους. Υλικά σχεδιάζομαι το μέλλον των παιδιών μας και αγνοούμε πως πολλά χρόνια τα σχολεία της Μάνης έχουν να βγάλουν ανθούς. Μέχρι πριν λίγες δεκαετίες οι Μανιάτες γονείς φρόντιζαν τα παιδιά τους να γίνουν επιστήμονες ή τεχνίτες. Να διακρίνονται στην κοινωνία που ζουν για τις αρετές τους και όχι για τη παραβατική τους συμπεριφορά, να τιμούν τις αξίες και όχι από τα κόκαλα της μάνας τους να φτιάχνουνε ζάρια. Να επαναφέρουμε χρειάζεται τις αξίες στις κοινωνίες μας και να ζούμε συνειδητά και όχι υποσυνείδητα. Αν θέλουμε να μην γίνουν σκιά του πεπρωμένου μας τα απωθημένα μας.
Οι Μανιάτες δώσαμε στους Έλληνες και στο κόσμο ολόκληρο την άλλη άποψη της ελευθερίας, τους διδάξαμε τι σημαίνει συνειδησιακή εξέλιξη από την εποχή των Λακεδαιμονίων που είχαν εισέλθει στην συνείδηση του Όλου και όλοι εργαζόντουσαν για το σύνολο και αυτό φρόντιζε τα επιμέρους.
Δεν επελέγησαν οι Σπαρτιατικές δομές και φτιάχτηκαν κοινότητες ανθρώπων με τις αρχές της Αθηναϊκής πολιτείας. Αντί οι νέοι Μανιάτες με το παράδειγμά μας, ζώντας σε κοινωνίες συγκροτημένες που ο καθένας μας θα πασχίζει για το σύνολο και εκείνο θα αποδίδει την ευημερία του σε κάθε έναν από εμάς χωριστά, κατά το δίκαιο και την συμμετοχή του, έχομε αποφασίσει να δείξουμε πως έχουμε εξελιχτεί συνειδησιακά στην συνείδηση του Όλου, μαζεύοντας τα σκουπίδια της μισής Λακωνίας στην Αρεόπολη προκειμένου να αποκομίσουμε κάποια οφέλη οικονομικά.
Πρέπει όμως πριν κάνουμε την Αρεόπολη σκουπιδότοπο της Λακωνίας να διερωτηθούμε εάν οι Δήμοι του Γυθείου και της Σκάλας θα τολμούσαν να σκεφτούν κάτι τέτοιο όταν τα ηνία της κοινωνίας μας κρατούσαν τα στιβαρά και τίμια χέρια των προγόνων μας. Ας σοβαρευτούμε λοιπόν και ας δείξουμε υπευθυνότητα απέναντι στο μέλλον των παιδιών μας. Τα σκουπίδια έναντι πινακίου φακής έχουν να δώσουν στα παιδιά μας διοξίνες και βαρέα μέταλλα. Παράγοντες καρκινικούς και αν θέλουν οι Δημοτικές αρχές ας τολμήσουν να μετρήσουν τις διοξίνες και τα βαρέα μέταλλα τα οποία περιέχει το χώμα στο σημερινό σκουπιδότοπο.
Δείκτης πολιτισμού σήμερα θεωρείται ο τρόπος που η κάθε κοινότητα ανθρώπων διαχειρίζεται τα απόβλητά της. Ας πούμε λοιπόν αυτήν την αλήθεια σε όσους δήμους σκέφτηκαν άλλοι να διαχειρίζονται τα σκουπίδια τους. Ίσως έτσι οι νέοΜανιάτες κάνουμε την αρχή του άλματος της συνειδησιακής μας εξέλιξης και τα κόκκαλα των προγόνων μας παύσουν να τρίζουν.